PSYCHOBIOTYKI

‹ Rezyliencja i psychobiotyki – jak jelita mogą wspierać odporność psychiczną

Rezyliencja pomaga zachować lub odzyskać równowagę psychiczną w obliczu trudności. Zależy od wielu czynników, w tym wsparcia innych ludzi i sposobu reagowania na stres. W tym kontekście coraz więcej uwagi poświęca się także mikrobiocie jelitowej. Czy psychobiotyki mogą wspierać ten proces? Badania nad Lactobacillus helveticus Rosell®‑52 i Bifidobacterium longum Rosell®‑175 dostarczają interesujących wskazówek, choć wymagają uważnej interpretacji.

Czym jest rezyliencja

Rezyliencja, od angielskiego resilience, oznacza zdolność do adaptacji w obliczu przeciwności oraz utrzymywania lub odzyskiwania zdrowia psychicznego mimo obciążenia stresem. W codziennym języku najczęściej nazywamy ją odpornością psychiczną. Współczesne podejście do rezyliencji uwzględnia dynamiczny proces, w którym współdziałają czynniki biologiczne, umiejętności psychologiczne i warunki życia. [1]

W tym procesie jest miejsce na smutek, lęk, zmęczenie i korzystanie z pomocy. Osoba przeżywająca trudności może stopniowo odzyskiwać zdolność do działania, szukać wsparcia i dostosowywać swoje plany do sytuacji. Tempo tej adaptacji zależy również od nasilenia i czasu trwania obciążenia. Długotrwała choroba, przemoc czy brak bezpieczeństwa wymagają realnego wsparcia i ograniczenia źródeł stresu.

Na rezyliencję wpływają m.in. regulowanie emocji, sposób interpretowania wydarzeń i dostępność bliskich osób. Część tych zasobów można rozwijać. Dlatego dbanie o odporność psychiczną obejmuje zarówno pracę nad własnymi umiejętnościami, jak i tworzenie warunków, w których łatwiej wracać do równowagi. [1]

Co jelita mają wspólnego z reakcją na stres

Mózg i przewód pokarmowy komunikują się za pośrednictwem osi mózgowo-jelitowej. W tej komunikacji uczestniczą sygnały nerwowe, hormonalne i immunologiczne oraz substancje związane z metabolizmem mikroorganizmów. Stres może zmieniać funkcjonowanie jelit, a procesy zachodzące w jelitach mogą wiązać się z reakcjami układu nerwowego. To jedna z przyczyn zainteresowania mikrobiotą w badaniach nad zdrowiem psychicznym. [2,3]

W badaniu opublikowanym w 2024 roku w Nature Mental Health naukowcy ocenili 116 zdrowych dorosłych. Połączyli pomiar rezyliencji z obrazowaniem mózgu oraz analizą mikrobioty i jej aktywności metabolicznej. Wyższej rezyliencji towarzyszyły określone wzorce aktywności mózgu i funkcjonowania mikrobioty, w tym sygnały związane z procesami przeciwzapalnymi i integralnością bariery jelitowej. [2]

Psychobiotyki i znaczenie konkretnych szczepów

Określenie psychobiotyki stosuje się m.in. do wybranych probiotyków badanych pod kątem korzystnego wpływu na funkcje psychiczne poprzez oś mózgowo-jelitową. Wśród nich znajdują się dwa szczepy często oceniane łącznie:

• Lactobacillus helveticus Rosell® 52, w publikacjach oznaczany jako R0052;
• Bifidobacterium longum Rosell® 175, w publikacjach oznaczany jako R0175. [3–8]

Pełna nazwa ma znaczenie. Sama obecność bakterii z gatunku Lactobacillus helveticus lub Bifidobacterium longum nie oznacza, że preparat odpowiada mieszaninie wykorzystanej w badaniu. Trzeba uwzględnić szczepy, skład, dawkę i badaną grupę. Badania połączenia R0052 i R0175 pozwalają oceniać tę mieszaninę; nie rozstrzygają automatycznie, jaki efekt dałby każdy szczep stosowany osobno.

Co pokazują badania nad tą parą szczepów

Możliwe mechanizmy działania

W eksperymencie na myszach poddawanych przewlekłemu stresowi podawanie R0052 i R0175 osłabiało odpowiedź osi podwzgórze–przysadka–nadnercza, uczestniczącej w hormonalnej reakcji stresowej. Towarzyszyły temu korzystne zmiany dotyczące bariery jelitowej i niektórych wskaźników funkcjonowania mózgu. Wyniki te pomagają formułować hipotezy o działaniu psychobiotyków, lecz wymagają potwierdzenia u ludzi. [3]

Dystres i samopoczucie u zdrowych dorosłych

W badaniu Messaoudiego i współpracowników z 2011 roku, obejmującym 55 zdrowych dorosłych, przez 30 dni stosowano mieszaninę R0052 i R0175 lub placebo. W grupie otrzymującej probiotyki odnotowano większą poprawę części wskaźników dystresu psychicznego, czyli obciążenia nieprzyjemnymi objawami emocjonalnymi i somatycznymi. Nie wykazano jednak przewagi nad placebo w skali odczuwanego stresu PSS. [4]

W tej samej pracy stężenie kortyzolu w moczu zmniejszyło się w grupie probiotyku względem początku badania, ale różnica między grupami nie była istotna statystycznie. Dlatego przedstawianie tego wyniku jako jednoznacznego dowodu, że mieszanina obniża kortyzol skuteczniej niż placebo, byłoby zbyt daleko idące. [4]

Dane z badań u osób z depresją

W badaniu Kazemi i współpracowników, opublikowanym w 2019 roku, 110 osób z depresją przydzielono do grup otrzymujących probiotyk R0052 i R0175, prebiotyk albo placebo. Badanie ukończyło 81 osób. Po ośmiu tygodniach suplementacji odnotowano większe zmniejszenie nasilenia objawów depresyjnych w skali Becka w grupie probiotyku niż placebo. Uczestnicy przyjmowali wcześniej leki przeciwdepresyjne i kontynuowali leczenie, więc wynik dotyczy uzupełnienia farmakoterapii. [5]

Z kolei w polskim badaniu PRO-DEMET z 2024 roku 116 osób z depresją losowo przydzielono do stosowania tej pary szczepów lub placebo przez 60 dni. W analizie 94 osób nie wykazano przewagi probiotyku pod względem średniej zmiany nasilenia depresji w skali MADRS. Korzystny sygnał dotyczył większego odsetka osób, które osiągnęły przyjęty przez autorów próg niewielkiej poprawy, wynoszący co najmniej dwa punkty. Nie stwierdzono istotnych różnic w odsetkach odpowiedzi na leczenie ani remisji. [6]

Wyniki nie są jednakowe we wszystkich badaniach

W badaniu Romijn i współpracowników z 2017 roku, obejmującym 79 osób z obniżonym nastrojem, po ośmiu tygodniach nie stwierdzono przewagi tej mieszaniny nad placebo w ocenianych wynikach psychologicznych. Uczestnicy nie przyjmowali wówczas leków psychotropowych. [7]

Również w badaniu z 2023 roku, obejmującym 135 zdrowych dorosłych, cztery tygodnie suplementacji nie przyniosły istotnych korzyści w całej badanej grupie. Dodatkowe analizy sugerowały związek efektu z korzystnymi zachowaniami zdrowotnymi, lecz nie dowodzą, że określony styl życia zapewnia skuteczność psychobiotyku. [8]

Jak rozumieć możliwe wsparcie rezyliencji

Wyniki tych badań pozwalają rozważać Rosell® 52 i Rosell® 175 jako możliwe uzupełnienie wsparcia samopoczucia u części osób. Można postawić hipotezę, że mniejszy dystres ułatwiałby korzystanie z własnych zasobów w trudnej sytuacji. Takiego wpływu na proces rezyliencji nie wykazano jednak bezpośrednio w przytoczonych badaniach.

Aby uznać, że dana interwencja zwiększa rezyliencję, trzeba bezpośrednio ocenić adaptację do stresu i śledzić zdrowie psychiczne w odniesieniu do doświadczanego obciążenia. Sama poprawa wyniku w kwestionariuszu objawów depresyjnych nie rozstrzyga tej kwestii. [1]

Jak wspierać odporność psychiczną na co dzień

W praktyce warto zadbać o kilka obszarów, które tworzą warunki do regeneracji i radzenia sobie z obciążeniem:

• regularny sen i czas na odpoczynek dostosowany do aktualnych potrzeb;
• ruch możliwy do utrzymania przy danym stanie zdrowia i poziomie energii;
• relacje, w których można mówić o trudnościach i otrzymywać konkretną pomoc;
• rozpoznawanie emocji, dzielenie problemów na mniejsze zadania i ograniczanie możliwych do zmiany źródeł stresu;
• różnorodne żywienie, z uwzględnieniem tolerowanych produktów roślinnych dostarczających błonnika.

Umiejętności radzenia sobie ze stresem można ćwiczyć. Przykładowo w randomizowanym badaniu 616 studentów osoby, którym zaoferowano ośmiotygodniowy kurs uważności wraz ze standardowym wsparciem, doświadczały podczas sesji egzaminacyjnej mniejszego dystresu niż grupa mająca dostęp wyłącznie do standardowego wsparcia. To przykład konkretnej interwencji psychologicznej, której przydatność oceniono w sytuacji zwiększonego obciążenia. [9]

Jeżeli rozważamy psychobiotyk, warto sprawdzić pełne oznaczenia szczepów i traktować go jako ewentualne uzupełnienie szerszego planu dbania o zdrowie. W opisanych badaniach suplementacja trwała tygodnie; nie oceniały one doraźnego działania po pojedynczej dawce. Wyniki nie wyznaczają jednej dawki ani długości stosowania odpowiedniej dla wszystkich.

Utrzymujące się obniżenie nastroju, lęk lub bezsenność utrudniające codzienne życie wymagają oceny specjalisty. Psychobiotyk nie zastępuje psychoterapii ani leczenia farmakologicznego, gdy są one wskazane.

Rezyliencję wspieramy, zwiększając dostępne zasoby i zmniejszając przeciążenie. Badania nad Rosell® 52 i Rosell® 175 poszerzają wiedzę o biologii stresu, a ich możliwe zastosowanie najlepiej rozpatrywać w kontekście potrzeb konkretnej osoby i całego planu wsparcia.

Tekst: Joanna Chatizow

Piśmiennictwo

1. Kalisch R, Cramer AOJ, Binder H i wsp. Deconstructing and Reconstructing Resilience: A Dynamic Network Approach. Perspectives on Psychological Science. 2019;14(5):765–777.
Publikacja koncepcyjna dotycząca rezyliencji. DOI: 10.1177/1745691619855637

2. An E, Delgadillo DR, Yang J i wsp. Stress-resilience impacts psychological wellbeing as evidenced by brain–gut microbiome interactions. Nature Mental Health. 2024;2:935–950.
Badanie obserwacyjne. DOI: 10.1038/s44220-024-00266-6

3. Ait-Belgnaoui A, Colom A, Braniste V i wsp. Probiotic gut effect prevents the chronic psychological stress-induced brain activity abnormality in mice. Neurogastroenterology & Motility. 2014;26(4):510–520.
Badanie na zwierzętach. DOI: 10.1111/nmo.12295

4. Messaoudi M, Lalonde R, Violle N i wsp. Assessment of psychotropic-like properties of a probiotic formulation (Lactobacillus helveticus R0052 and Bifidobacterium longum R0175) in rats and human subjects. British Journal of Nutrition. 2011;105(5):755–764.
Badanie przedkliniczne i randomizowane badanie u ludzi. DOI: 10.1017/S0007114510004319

5. Kazemi A, Noorbala AA, Azam K, Eskandari MH, Djafarian K. Effect of probiotic and prebiotic vs placebo on psychological outcomes in patients with major depressive disorder: A randomized clinical trial. Clinical Nutrition. 2019;38(2):522–528.
Randomizowane badanie kliniczne. DOI: 10.1016/j.clnu.2018.04.010

6. Gawlik-Kotelnicka O, Margulska A, Płeska K, Skowrońska A, Strzelecki D. Metabolic Status Influences Probiotic Efficacy for Depression—PRO-DEMET Randomized Clinical Trial Results. Nutrients. 2024;16(9):1389.
Randomizowane badanie kliniczne. DOI: 10.3390/nu16091389

7. Romijn AR, Rucklidge JJ, Kuijer RG, Frampton C. A double-blind, randomized, placebo-controlled trial of Lactobacillus helveticus and Bifidobacterium longum for the symptoms of depression. Australian & New Zealand Journal of Psychiatry. 2017;51(8):810–821.
Randomizowane badanie kliniczne. DOI: 10.1177/0004867416686694

8. Morales-Torres R, Carrasco-Gubernatis C, Grasso-Cladera A, Cosmelli D, Parada FJ, Palacios-García I. Psychobiotic Effects on Anxiety Are Modulated by Lifestyle Behaviors: A Randomized Placebo-Controlled Trial on Healthy Adults. Nutrients. 2023;15(7):1706.
Randomizowane badanie kliniczne. DOI: 10.3390/nu15071706

10. Galante J, Dufour G, Vainre M i wsp. A mindfulness-based intervention to increase resilience to stress in university students (the Mindful Student Study): a pragmatic randomised controlled trial. The Lancet Public Health. 2018;3(2):e72–e81.
Randomizowane badanie interwencji psychologicznej. DOI: 10.1016/S2468-2667(17)30231-1